Πατριωτικά "τείχη" και ανοιχτή κοινωνία, με αφορμή την παρεξήγηση για τη σημαία
Η δημόσια συζήτηση που σχεδόν εθιμοτυπικά πραγματοποιείται πλέον κάθε χρόνο τέτοιες μέρες στη χώρα μας με αφορμή την ανάδειξη ξένων μαθητών ως σημαιοφόρων στις μαθητικές παρελάσεις εξαντλείται σε επίπεδο εντυπώσεων και αδυνατεί να αναδείξει την ουσία του ζητήματος, που είναι ο σύγχρονος χαρακτήρας της εθνικής μας ταυτότητας.
Καταρχάς ας αναρωτηθούμε ποια είναι εκείνη η βαθύτερη ανάγκη που υπαγορεύει τη συντήρηση των μεταξικού τύπου μαθητικών παρελάσεων. Ας αναρωτηθούμε επίσης, πολύ πιο σοβαρά πλέον, γιατί ορισμένοι από εμάς πιστεύουν ότι χάρη στην ελληνική αιματολογική τους καθαρότητα δικαιούνται να ονομάζονται πολίτες αυτής της χώρας περισσότερο από κάποιους άλλους.
Είναι καιρός πια να ανοίξουμε ένα σοβαρό, ζωηρό και κυρίως προοδευτικό δημόσιο διάλογο, μακριά από χίμαιρες και στερεότυπα του παρελθόντος, γύρω από τι σημαίνει να είσαι Έλληνας πολίτης σήμερα. Στόχος πρέπει να είναι η εμπέδωση ενός περιβάλλοντος ανεκτικότητας και σεβασμού της διαφορετικότητας σε κάθε μικρή ή μεγάλη κοινωνία της ελληνικής επικράτειας.
Τι θέλω να πω; Για λόγους πολυσήμαντους, η διαπραγμάτευση των οποίων ξεπερνά τα όρια του παρόντος άρθρου, η έννοια του πατριωτισμού στη νεότερη και σύγχρονη περίοδο της ελληνικής ιστορίας έχει υποστεί σειρά βιασμών, με αποτέλεσμα σήμερα πλέον να γίνεται αντιληπτή με όρους του παρελθόντος.
Να περιορίζεται δηλαδή στη λατρεία των εθνικών συμβόλων, την απαρέγκλιτη τήρηση των παραδόσεων, την περιχαράκωση στις αξίες του γένους και, προπάντων, να ταυτίζεται με την πεποίθηση για τον «περιούσιο» χαρακτήρα των Ελλήνων.
Καταλήγουμε λοιπόν σε έναν αμυντικό πατριωτισμό που χαρακτηρίζεται από εσωστρέφεια και αντιμετωπίζει με καχυποψία την αλλαγή και την πρόοδο. Έναν αναχρονιστικό πατριωτισμό που θέτει σε άμεση συνάρτηση και εξάρτηση την εθνική μας επιβίωση με την αναπαραγωγή ενός στερεοτυπικού φαντασιακού εαυτού.
Μια τέτοια προσέγγιση όμως είναι:
- αντι-ιστορική, καθώς ο ελληνισμός σε όλες του τις ιστορικές φάσεις υπήρξε εξωστρεφής και κοσμοπολιτικός,
- ανεπίκαιρη και μη ρεαλιστική, λόγω των αναπόφευκτων ανακατατάξεων που φέρνει το κύμα της παγκοσμιοποίησης στη διεθνή σκηνή και στη χώρα μας
- και σαφώς επικίνδυνη για την οικονομική και κοινωνική προοπτική του τόπου.
Είναι καιρός πια να ανοίξουμε ένα σοβαρό, ζωηρό και κυρίως προοδευτικό δημόσιο διάλογο, μακριά από χίμαιρες και στερεότυπα του παρελθόντος, γύρω από τι σημαίνει να είσαι Έλληνας πολίτης σήμερα. Στόχος πρέπει να είναι η εμπέδωση ενός περιβάλλοντος ανεκτικότητας και σεβασμού της διαφορετικότητας σε κάθε μικρή ή μεγάλη κοινωνία της ελληνικής επικράτειας.
Πώς αλλιώς θα μπορέσει να αποδεχτεί ο έλληνας κάτοικος μιας απομονωμένης και κλειστής κοινότητας τον μετανάστη ως συνάνθρωπο και συμπολίτη και όχι ως εχθρό του αν δεν αλλάξουν οι ίδιες οι εκπαιδευτικές, κοινωνικές και πολιτικές δομές που διαιωνίζουν μια εσωστρεφή, κοντόφθαλμη και εθνικά επιζήμια εκδοχή του πατριωτισμού;
Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να πρωτοστατήσει σε αυτή την απαραίτητη αλλαγή προτύπων. Το έπραξε με επιτυχία 30 χρόνια πριν, όταν ενάντια στην εθνοπατριωτική ρητορεία ανέδειξε ένα νέο πρότυπο πατριωτισμού με έντονα αντι-εξαρτησιακό χαρακτήρα και στόχο την εθνική ανεξαρτησία και χειραφέτηση.
Ο πατριωτισμός σήμερα έχει ανάγκη να ξεπεράσει τα αυτονόητα και όσα έχουν ήδη πραγματωθεί. Ο σύγχρονος πατριωτισμός οφείλει να υπερβαίνει τα πρότυπα των ηρώων και των επαναστατών, και να εκφράζεται από όλους εκείνους τους πολίτες που με το καθημερινό παράδειγμα της ζωής τους προάγουν μια νέου τύπου εθνική συλλογικότητα, βασισμένη στις αξίες της διαφορετικότητας, της υπευθυνότητας, του καθήκοντος και της αξιοκρατίας.
Μια δημόσια συζήτηση γύρω από τον «εθνικό μας εαυτό» μέσα στο σύγχρονο, ιδιαίτερα σύνθετο και ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον οφείλει να:
1. στηρίζεται και να σέβεται τις αρχές της ατομικότητας και της διαφορετικότητας
2. αντιλαμβάνεται την οικονομική ανάπτυξη της χώρας ως ύψιστη προτεραιότητα και ως εκ τούτου επιτάσσει τη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση όλων των εν δυνάμει διαθέσιμων πόρων (ανθρώπινων, ενεργειακών κ.α.)
3. απορρίπτει την έντονα πελατειακή και συγχρόνως λαϊκιστική οργάνωση του πολιτικού μας συστήματος, όπως και την τάση των κομμάτων να θέτουν τα μικροκομματικά πάνω από το δημόσιο συμφέρον
4. αναγνωρίζει την παγκοσμιοποίηση ως μια ευκαιρία που δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην ανάπτυξη των αγορών και της παραγωγικότητας αλλά επιτρέπει και τη διάχυση πανανθρώπινων αξιών που έχουν να κάνουν με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και την αλληλεγγύη
5. βασίζεται στις αρχές της ελεύθερης πρόσβασης και της ισότητας στις ευκαιρίες
6. προσδίδει ένα νέο νόημα ανεκτικότητας και εσωτερικότητας στο θρησκευτικό αίσθημα.
Ο σύγχρονος πατριωτισμός οφείλει να υπερβαίνει τα πρότυπα των ηρώων και των επαναστατών, και να εκφράζεται από όλους εκείνους τους πολίτες που με το καθημερινό παράδειγμα της ζωής τους προάγουν μια νέου τύπου εθνική συλλογικότητα, βασισμένη στις αξίες της διαφορετικότητας, της υπευθυνότητας, του καθήκοντος και της αξιοκρατίας.
Για να είναι κανείς πατριώτης σήμερα δεν αρκούν τα λόγια, χρειάζονται και πράξεις. Η Ελλάδα έχει ανάγκη από έναν πατριωτισμό της ευθύνης, της πρωτοβουλίας, της στράτευσης στο συλλογικό όραμα για μια ανοιχτή και ισχυρή κοινωνία.
Ο πατριωτισμός αυτός αποτελεί προϋπόθεση και αναγκαία συνθήκη για μια Ελλάδα με οικονομική ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή και ευημερία.
Από τι έχουμε λοιπόν περισσότερο ανάγκη σήμερα; Από μαθητές που παρελαύνουν χωρίς να γνωρίζουν αν η 28η Οκτωβρίου αναφέρεται στο 1940 ή στο 1821, ή από υπεύθυνους πολίτες που γνωρίζουν και τιμούν την ιστορία του τόπου τους και μοχθούν για την πρόοδό του χωρίς να εμμένουν σε κενούς συμβολισμούς; Από μετανάστες που βρίσκονται στο περιθώριο της ελληνικής κοινωνίας ή από μετανάστες που αριστεύουν;
Ας ελπίσουμε πως η επόμενη εθνική μας επέτειος θα μας βρει να συζητάμε για την ουσία και όχι για τους συμβολισμούς της εθνικής μας ταυτότητας.
