Σύγκρουση στην Ε.Ε.: Κρίση ή Ευκαιρία;
Η διαφωνία των Ευρωπαίων ηγετών για τον κοινοτικό προϋπολογισμό έφερε στην επιφάνεια το μεγάλο δίλημμα με το οποίο βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη η ΕΕ: συνεχίζουμε όπως πριν ή προσαρμοζόμαστε στα νέα δεδομένα και αναθεωρούμε ριζικά τις προτεραιότητες και την πολιτική μας;
Aπέναντι στην Ευρώπη του προστατευτισμού αναδύεται και διεκδικεί ενεργό ρόλο η Ευρώπη του δυναμισμού.
Έχει σημασία να επισημάνουμε πως αυτή τη φορά δεν είναι μόνο ο συνήθης ύποπτος, η Βρετανία, που διατυπώνει ξεκάθαρα την αντίθεσή της στην οριοθέτηση των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων. Πλάι της βρίσκεται ένας πυρήνας κρατών στον οποίο εξέχουσα θέση κατέχουν εκπρόσωποι του σκανδιναβικού μπλοκ.
Ο στενότερος σύμμαχος της Βρετανίας αυτή τη στιγμή δεν είναι άλλος από τη Σουηδία. Απέναντι στο γαλλογερμανικό μοντέλο, που καθόρισε το χαρακτήρα της Ευρώπης τις τελευταίες δεκαετίες, έρχεται τώρα να αντιπαρατεθεί όχι μια ευρωφοβική, περιθωριακή άποψη, αλλά μια θετική και ρεαλιστική πρόταση.
Σχηματικά μπορούμε να πούμε πως απέναντι στην Ευρώπη του προστατευτισμού αναδύεται και διεκδικεί ενεργό ρόλο η Ευρώπη του δυναμισμού.
Στο σύγχρονο, παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον το παραδοσιακό «κοινωνικό» μοντέλο που χαρακτηρίζεται από την αμυντική περιχαράκωση στα κεκτημένα, την ανελαστικότητα των εργασιακών σχέσεων και την παρέμβαση του κράτους στην αγορά και τον ανταγωνισμό, απλώς αδυνατεί να ανταποκριθεί στην αποστολή του.
Η γαλλική και η γερμανική κοινωνία βρίσκονται ήδη αντιμέτωπες με τα προβλήματα που δημιουργεί η προσκόλληση στην παραδοσιακή «κοινωνική πολιτική»: τεράστια ποσοστά ανεργίας, πτώση της ανταγωνιστικότητας, επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης. Με άλλα λόγια όλο και περισσότερη φτώχεια, όλο και περισσότερη περιθωριοποίηση για τα χαμηλά στρώματα, που είναι αυτά τα οποία κατά κύριο λόγο πλήττονται από την κρίση.
Κοινωνικό κράτος σήμερα είναι το κράτος της απασχόλησης δηλαδή το κράτος που προσφέρει τη δυνατότητα για δουλειές σε όλους τους πολίτες του.
Αυτό όμως προϋποθέτει ισχυρή οικονομία οικονομία που μέσα από την ανάπτυξη δίνει τη δυνατότητα για κοινωνική πολιτική με την αναδιανομή του πλούτου και όχι με τη διαχείριση της φτώχειας, όπως συμβαίνει σήμερα.
Κοινωνική πολιτική λοιπόν με σύγχρονους όρους σημαίνει κατά κύριο λόγο υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης για όλους, έμφαση στην ποιοτική πανεπιστημιακή παιδεία, την έρευνα, την εξειδίκευση, δυνατότητα επανακατάρτισης και δια βίου μάθησης ιδιαίτερα για εκείνους που μένουν άνεργοι στο μέσο της σταδιοδρομίας τους, άνοιγμα της αγοράς εργασίας σε όλες τις ομάδες που σήμερα αντιμετωπίζουν πρόβλημα πρόσβασης: νέους, γυναίκες, ηλικιωμένους, μετανάστες.
Μέχρι σήμερα η πολιτική πρακτική της Ε.Ε. δεν εξυπηρετεί αποτελεσματικά αυτές τις αναγκαιότητες. Παρά τη μεγαλόστομη διακήρυξη της Λισσαβόνας στην οποία η Ε.Ε. διατύπωσε τη φιλοδοξία της να μετατραπεί ως το 2010 στην πιο ανταγωνιστική οικονομία του πλανήτη, η Ευρώπη συνεχίζει να είναι δέσμια των αγκυλώσεων του παρελθόντος. Αμήχανη και αναποφάσιστη, χάνει συνεχώς έδαφος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Κοινωνική πολιτική λοιπόν με σύγχρονους όρους σημαίνει κατά κύριο λόγο υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης για όλους, έμφαση στην ποιοτική πανεπιστημιακή παιδεία, την έρευνα, την εξειδίκευση, δυνατότητα επανακατάρτισης και δια βίου μάθησης ιδιαίτερα για εκείνους που μένουν άνεργοι στο μέσο της σταδιοδρομίας τους, άνοιγμα της αγοράς εργασίας σε όλες τις ομάδες που σήμερα αντιμετωπίζουν πρόβλημα πρόσβασης: νέους, γυναίκες, ηλικιωμένους, μετανάστες.
Ο δυναμισμός των αναδυόμενων οικονομιών, της Κίνας και της Ινδίας, σε συνδυασμό με την πίεση των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας. Η μόνη ελπίδα για την ΕΕ στον παγκόσμιο καταμερισμό ισχύος περνά από την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Αυτός άλλωστε είναι και ο μόνος τρόπος να πετύχουμε τον ουσιαστικό μας στόχο: δουλειές για όλους και κοινωνική αλληλεγγύη.
Η συζήτηση που έχει ανοίξει είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή. Διαμορφώνονται νέοι συσχετισμοί και νέες συμμαχίες.
Η Ελλάδα οφείλει να σταθμίσει τις εξελίξεις και να πάρει υπεύθυνα θέση, με διορατικότητα και τόλμη, στη σύγκρουση που διαρκώς εντείνεται. Με τους κατάλληλους χειρισμούς η κυβέρνηση μπορεί να εκμεταλλευτεί την υπάρχουσα κρίση και, συμβάλλοντας στην εξασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος για την Ευρώπη, να ενισχύσει τη θέση της χώρας, και να εξασφαλίσει καλύτερους και δικαιότερους όρους και για την ελληνική κοινωνία.
Οι συνθήκες το επιβάλλουν, δυστυχώς όμως το «βάρος» παραείναι μεγάλο για την κυβέρνηση, καθώς φαίνεται ότι έχει επιλέξει το ρόλο του αμέτοχου παρατηρητή των ευρωπαϊκών εξελίξεων.
