Χαιρετισμός στην παρουσίαση της έρευνας του ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ για τις ζώνες εκπαιδευτικής ανισότητας
Φίλες και φίλοι,
Χαιρετίζω την πρωτοβουλία της ΓΣΕΕ και του Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής για την καταγραφή των ζωνών εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων στη χώρα μας. Είναι ένα ερευνητικό εγχείρημα πολλαπλά χρήσιμο για όλους μας και ιδίως για εκείνους που έχουν στα χέρια τους τη χάραξη της εκπαιδευτικής αλλά και ευρύτερα της κοινωνικής πολιτικής στη χώρα μας.
Ποιο είναι το μήνυμα που μας στέλνει η έρευνα;
Το μήνυμα από την έρευνα και την πρωτοβουλία της ΓΣΕΕ είναι απλό: η γνώση είναι δύναμη! Η γνώση είναι το κυριότερο όχημα για την ανατροπή των ανισοτήτων και παθογενειών που αναπαράγονται στην ελληνική κοινωνία.
Και δυστυχώς σήμερα, σύμφωνα και με τα ευρήματα της έρευνας, το εκπαιδευτικό μας σύστημα χάνει βαθμιαία με όλο και πιο επώδυνο για την ελληνική κοινωνία τρόπο τον σημαντικό εξισωτικό χαρακτήρα που είχε πριν μερικές δεκαετίες.
Σήμερα, σύμφωνα και με τα ευρήματα της έρευνας, το εκπαιδευτικό μας σύστημα χάνει βαθμιαία με όλο και πιο επώδυνο για την ελληνική κοινωνία τρόπο τον σημαντικό εξισωτικό χαρακτήρα που είχε πριν μερικές δεκαετίες.
Τι σημαίνει αυτό; Πως όλο και λιγότεροι φτωχοί καταφέρνουν να περάσουν το κατώφλι των δημόσιων πανεπιστημίων ώστε να μπορέσουν να διεκδικήσουν στη συνέχεια ένα καλύτερο μέλλον για τους ίδιους και τις οικογένειές τους.
Το εκπαιδευτικό μας σύστημα από ένας σημαντικός εξισωτικός παράγοντας που πέτυχε όλα τα προηγούμενα χρόνια να εξοπλίσει με σημαντικές ευκαιρίες ζωής τα χαμηλά και μεσαία στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, σήμερα κινδυνεύει να μείνει εκτός του «τρένου της γνώσης» στο οποίο έχουν ήδη επιβιβαστεί όλες οι προηγμένες δυτικές κοινωνίες.
Κι αυτό συμβαίνει διότι δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί με αξιώσεις σε δύο βασικά στοιχήματα:
1) στο στοίχημα της ποιότητας και
2) στο στοίχημα των ίσων ευκαιριών ζωής.
Έχουμε φτάσει δυστυχώς στο σημείο τα χαμηλά και μικρομεσαία στρώματα να χρηματοδοτούν ουσιαστικά τις σπουδές των μεσαίων και ανώτερων στρωμάτων.
Έχουμε φτάσει δυστυχώς στο σημείο τα χαμηλά και μικρομεσαία στρώματα να χρηματοδοτούν ουσιαστικά τις σπουδές των μεσαίων και ανώτερων στρωμάτων.
Μάλιστα παρά τις περί του αντιθέτου απόψεις και εντυπώσεις που στρέφουν συνήθως όλη την προσοχή μας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αυτό που πρέπει να κατανοήσουμε και να αντιμετωπίσουμε άμεσα είναι ο άτυπος ταξικός πόλεμος που διεξάγεται εδώ και χρόνια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στο γυμνάσιο και το λύκειο, και εσχάτως και στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ακόμη και στο νηπιαγωγείο.
Δυστυχώς αντί το ελληνικό σχολείο να εξομαλύνει τις ανισότητες, τις καλλιεργεί και δυστυχώς σε βάθος χρόνου τις διευρύνει.
Σήμερα ένας ο ασφαλέστερος τρόπος προκειμένου η πολιτεία να ασκήσει βιώσιμη και δίκαιη κοινωνική πολιτική: κι αυτός είναι η αύξηση της απασχόλησης.
Θα ήθελα όμως εδώ να φωτίσω και άλλη μια πλευρά, διόλου ασήμαντη, της εργασιακής και εκπαιδευτικής πραγματικότητας που πιστεύω θα πρέπει να μας προβληματίσει έντονα.
Διότι σήμερα ένας ο ασφαλέστερος τρόπος προκειμένου η πολιτεία να ασκήσει βιώσιμη και δίκαιη κοινωνική πολιτική: κι αυτός είναι η αύξηση της απασχόλησης.
Σε τι θα ωφελούσε άλλωστε η βελτίωση των ευκαιριών που δίνει το εκπαιδευτικό μας σύστημα στα παιδιά των φτωχότερων στρωμάτων αν όταν βγαίνουν από το πανεπιστήμιο έρχονται αντιμέτωπα:
1) από τη μια μεριά με μια ρηχή οικονομία που δε δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας, και
2) από την άλλη μεριά με μια μεσαιωνική αγορά εργασίας που δεν ανταμείβει την αξία, αποστρέφεται την εξειδίκευση και καλλιεργεί για τους εργαζόμενους ένα καθεστώς σταθερής και μόνιμης εκμετάλλευσης;
Τι πρέπει να γίνει;
Μα φυσικά αναζήτηση σύνθετων και ριζοσπαστικών πολιτικών λύσεων ικανών να οδηγήσουν σε αυτό που έχει ουσιαστικά ανάγκη η ελληνική κοινωνία: την αλλαγή ανατπυξιακού προτύπου.
Ας αναρωτηθούμε και ας σταθούμε για λίγο να σκεφτούμε ποια είναι σήμερα η παγκόσμια, η πλανητική πραγματικότητα με την οποία έρχεται αντιμέτωπη η Ελλάδα. Ποιες είναι οι νέες τάσεις στο χώρο της εργασίας, της κοινωνίας και της οικονομίας της γνώσης;
Ποιες είναι οι νέες τάσεις στο χώρο της εργασίας, της κοινωνίας και της οικονομίας της γνώσης; Στο μέλλον οι υψηλής εξειδίκευσης/γνώσης/δεξιότητας knowledge workers θα έχουν κοινωνικές και οικονομικές απολαβές πολλαπλάσιες αυτών των service workers.
Πρώτον, παρατηρείται μια κοινωνικο-οικονομική, άρα ταξική, διαφοροποίηση στον εργασιακό χώρο των λεγόμενων knowledge workers απέναντι στους service workers και ενδεχομένως μελλοντικά μια σύγκρουση μεταξύ τους, αφού οι υψηλής εξειδίκευσης/γνώσης/δεξιότητας knowledge workers θα έχουν κοινωνικές και οικονομικές απολαβές πολλαπλάσιες αυτών των service workers.
Δεύτερον, παρατηρείται επίσης μια νέα δυναμική στη σχέση Κεφαλαίου και knowledge workers, αφού οι τελευταίοι, ενισχυμένοι πλέον αξιακά μέσω της παγκοσμιοποίησης, διαθέτουν σταδιακά όλο και πιο σημαντικό «διαπραγματευτικό» πλεονέκτημα έναντι των υπόλοιπων εργαζομένων αλλά και του επίσημου κράτους, με συνέπειες το λεγόμενο brain drain – τη διαρροή εγκεφάλων- προς το εξωτερικό, την αναζήτηση φορολογικών παραδείσων κοκ.
Kαλλιεργείται τέλος μια όλο και πιο έντονη υποβάθμιση των νέων εργαζομένων στις υπηρεσίες και τη παραγωγή, αφού ήδη βρίσκονται στη δυσάρεστη θέση έχοντας πολύ περισσότερα προσόντα από τα απαιτούμενα να ανταγωνίζονται για θέσεις χαμηλής εξειδίκευσης ή ανειδικεύτων με τους συνομηλίκους τους αλλά και με αλλοδαπούς, μετανάστες, σε εθνικό και υπερ-εθνικό επίπεδο.
Τρίτον, καλλιεργείται τέλος μια όλο και πιο έντονη υποβάθμιση των νέων εργαζομένων στις υπηρεσίες και τη παραγωγή, αφού ήδη βρίσκονται στη δυσάρεστη θέση έχοντας πολύ περισσότερα προσόντα από τα απαιτούμενα να ανταγωνίζονται για θέσεις χαμηλής εξειδίκευσης ή ανειδικεύτων με τους συνομηλίκους τους αλλά και με αλλοδαπούς, μετανάστες, σε εθνικό και υπερ-εθνικό επίπεδο, δηλαδή με άτομα προσφερόμενα να εργασθούν έναντι πολύ χαμηλότερων αμοιβών από αυτές που ισχύουν σύμφωνα με τις επίσημες συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
Η εικόνα που διαγράφεται για τη χώρα μας, για τους ανθρώπους της αλλά πρωτίστως για τους νέους μας κάθε άλλο παρά ευχάριστη είναι.
Να το πούμε καθαρά: μια χώρα σαν την Ελλάδα χρειάζεται να επενδύσει στη γνώση, αν θέλει να ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία.
Η Ελλάδα που μας άφησαν οι προηγούμενες γενιές (η γενιά των Πολέμων, του 114 και του Πολυτεχνείου) είναι μια Ελλάδα κατά πολύ πλουσιότερη, δημοκρατική, ασφαλής και βέβαια πολύ πιο ελεύθερη από αυτό που ήταν πριν 3 δεκαετίες.
Αυτό είναι κάτι που αναγνωρίζουμε πλήρως και μας κάνει περήφανους.
Ωστόσο οι γενιές που πέτυχαν όλα αυτά έχουν ταυτόχρονα παραδώσει στα παιδιά μας μια Ελλάδα:
- με 59,5% συνολικό επίπεδο απασχόλησης,
- με ένα οξύτατο ασφαλιστικό και δημογραφικό πρόβλημα,
- με έντονο τον κομματισμό σε όλο το φάσμα της δημόσιας ζωής
- με πανταχού παρούσα την παρουσία του πελατειακού κράτους που οδηγεί με τη σειρά της σε μια ισοπεδωτική «αντικειμενικοποίηση» των πάντων
- με μια κωμικοτραγική γραφειοκρατία
- με αρκετή διαφθορά
- και φυσικά με μια Παιδεία η οποία βαθμαία χάνει τον εξισωτικό χαρακτήρα που είχε παλιότερα ενώ ταυτόχρονα αδυνατεί να ανταποκριθεί στο στοίχημα της ποιότητας που θέτουν ο παγκόσμιος ανταγωνισμός και οι αναδυόμενες κοινωνίες και οικονομίες της γνώσης.
Όσο επιλέγουμε τη συντηρητική διαχείριση του υφιστάμενου καθεστώτος και δεν τολμάμε να αλλάξουμε, έστω σταδιακά, το αναπτυξιακό μας μοντέλο θα έχουμε πρόβλημα.
Είναι σαφές πως όσο επιλέγουμε τη συντηρητική διαχείριση του υφιστάμενου καθεστώτος και δεν τολμάμε να αλλάξουμε, έστω σταδιακά, το αναπτυξιακό μας μοντέλο θα έχουμε πρόβλημα.
Ήδη βλέπουμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το μοντέλο οικονομίας:
1) με το δυσκίνητο, συγκεντρωτικό και αντι-αναπτυξιακό κράτος
2) τα πρώην ραφτάδικα ανά την επικράτεια που έχουν ήδη εγκαταλείψει τη χώρα για πιο φτηνούς εργασιακούς προορισμούς
3) τον γεωργικό τομέα που αναγκαστικά οδηγείται σε συρρίκνωση και ενδεχομένως αφανισμό
4) τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις έντασης εργασίας
5) αλλά και τις κρατικοδίαιτες βιομηχανίες.
Και για να επιστρέψω από εκεί που ξεκινήσαμε: στις κοινωνικές ανισότητες που αναπαράγει το εκπαιδευτικό μας σύστημα.
Η πρόκληση για όλους μας είναι μεγάλη. Οι αρνητικές επιπτώσεις της αδράνειας δραματικές. Το αποτέλεσμα της ολιγωρίας μας είναι αυτονόητο.
Αν συνεχίσουμε να συντηρούμε τα πράγματα όπως έχουν:
- Η ψαλίδα της ανισότητας θα μεγαλώνει.
- Η αδικία θα εμπεδώνεται.
Χρειαζόμαστε δημιουργικές και δίκαιες ανατροπές σε όλους τους κρίκους της αλυσίδας που κρατούν την Ελλάδα στάσιμη και δέσμια όλο και πιο έντονων ανισοτήτων. Στην οικονομία, στην πολιτική, στη δημόσια διοίκηση, στην εργασία.
- Θα μπορούν να προκόβουν μόνο οι λίγοι, οι ημέτεροι και οι ισχυροί.
Χρειαζόμαστε δημιουργικές και δίκαιες ανατροπές σε όλους τους κρίκους της αλυσίδας που κρατούν την Ελλάδα στάσιμη και δέσμια όλο και πιο έντονων ανισοτήτων. Στην οικονομία, στην πολιτική, στη δημόσια διοίκηση, στην εργασία.
Και σε μια εποχή που η εκπαίδευση αποτελεί το βασικό εργαλείο που διασφαλίζει σε ένα έθνος, έναν λαό και σε κάθε πολίτη την ουσιαστική του συμμετοχή στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, η ανισότητα στην παιδεία θα έχει δραματικές επιπτώσεις στο μέλλον της Ελλάδας και του Έλληνα.
