23η η χώρα στην Ε.Ε. σε θέματα καινοτομίας και έρευνας
Ομιλία στη Βουλή για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ανάπτυξης: «Θεσμικό πλαίσιο έρευνας και τεχνολογίας και άλλες διατάξεις»
Συζητούμε επί μέρες στην Επιτροπή Μορφωτικών και Παραγωγής και Εμπορίου το νομοσχέδιο για την έρευνα και από χθες και σήμερα στην Ολομέλεια και θέλω να εκφράσω για λογαριασμό πάρα πολλών συναδέλφων την άποψη πως, ενώ συζητούμε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα, ένα νομοσχέδιο που υπογράφεται από τον Πρωθυπουργό και πολλούς Υπουργούς, η Κυβέρνηση εκπροσωπείται μόνο από τον Υφυπουργό κ. Καλαφάτη, που τιμώ βαθύτατα, και τον Υφυπουργό Παιδείας.
Δεν έχει εμφανιστεί Υπουργός αυτές τις μέρες να αναλύσει, να παρουσιάσει το νομοσχέδιο και τις πολιτικές της Κυβέρνησης για την έρευνα. Αυτό είναι και μέτρο του πώς αντιλαμβάνεται η Κυβέρνηση το ζήτημα της έρευνας.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, το τρίπτυχο «έρευνα – ανάπτυξη – τεχνολογία και καινοτομία» έχει αποτελέσει και εξακολουθεί να αποτελεί τον κύριο μοχλό της οικονομικής ανάπτυξης, της κοινωνικής εξέλιξης και, αν θέλετε, του εθνικού γοήτρου.
Δυστυχώς, είμαστε εικοστοί τρίτοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση στα ζητήματα της καινοτομίας και, δυστυχώς, το νομοσχέδιο αυτό δεν εξυπηρετεί την ανάγκη να βελτιώσουμε αυτή τη θέση:
- Διατυπώνει πολύ μεγαλόσχημους στόχους.
- Δημιουργεί διοικητικές δομές που είναι αδύνατον να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
- Νομοθετεί μέτρα περιορισμένης εμβέλειας που απέχουν παρασάγγας τόσο από τους διακηρυσσόμενους στόχους όσο και από τις ανάγκες χρηματοδότησης που έχει η έρευνα, την αποτελεσματική διαχείριση, μα κυρίως την αποτελεσματική διάχυση των αποτελεσμάτων της έρευνας στην οικονομία και στην κοινωνία.
Νομίζω πως θα συμφωνήσουμε όλοι, κύριε Πρόεδρε, ότι η επιστημονική έρευνα αποτελεί απαραίτητη συνθήκη για την πρόοδο και την ευημερία της κοινωνίας μας σήμερα. Όλα τα παραδείγματα των χωρών που ξεπέρασαν το φράγμα της υπανάπτυξης και προσχώρησαν στο club των ανεπτυγμένων χωρών επιβεβαιώνουν αυτό το συμπέρασμα.
H επιστημονική έρευνα αποτελεί απαραίτητη συνθήκη για την πρόοδο και την ευημερία της κοινωνίας μας σήμερα. Όλα τα παραδείγματα των χωρών που ξεπέρασαν το φράγμα της υπανάπτυξης και προσχώρησαν στο club των ανεπτυγμένων χωρών το επιβεβαιώνουν.
Επίσης, θα πρέπει να δούμε ως παραδείγματα χώρες μικρές, όπως οι σκανδιναβικές, οι οποίες έχουν εξασφαλίσει πολύ υψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα για τους πολίτες τους και αξιόλογες κοινωνικές υπηρεσίες. Αυτές οι χώρες μας βεβαιώνουν ως ζωντανό παράδειγμα ότι υπάρχει μια ισχυρή συσχέτιση μεταξύ προόδου, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να υπερηφανεύεται για μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης και πρόοδο στο χώρο της έρευνας. Αφιερώνουμε μόλις το 0,7% του Α.Ε.Π. στην έρευνα, τη στιγμή που η Δανία αφιερώνει το 2,6% και η Φιλανδία το 4,8%.
Είμαστε τελευταίοι στην Ευρώπη στη διάθεση κονδυλίων. Η έρευνα στον ιδιωτικό τομέα είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Η σύνδεση των αποτελεσμάτων της έρευνας με την αγορά και τη βιομηχανία είναι, επίσης, εξαιρετικά προβληματική.
Αφιερώνουμε μόλις το 0,7% του Α.Ε.Π. στην έρευνα, τη στιγμή που η Δανία αφιερώνει το 2,6% και η Φιλανδία το 4,8%.
Δυστυχώς, το συμπέρασμα που προκύπτει αβίαστα είναι ότι στην αρχή του 21ου αιώνα η έρευνα φαίνεται να βρίσκεται χαμηλά στις προτεραιότητές μας. Όπως επίσης, και τα πρότυπα του ερευνητή και του επιστήμονα δεν είναι υψηλά στην εκτίμηση της κοινωνίας μας συνολικότερα.
Τι συμβαίνει; Τι λείπει; Υπάρχουν στη χώρα οι δυνατότητες για πρόοδο στον τομέα της έρευνας; Εγώ πιστεύω ότι υπάρχουν οι δυνατότητες. Πρέπει να συμφωνήσουμε στην πράξη με πολιτικές, ώστε να κάνουμε την έρευνα μοχλό ανάπτυξης.
Πιστεύω ότι το θέμα της γνώσης και της έρευνας αποτελεί σήμερα τη βαριά βιομηχανία για την Ελλάδα. Μας λείπει το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό; Κάθε άλλο θα έλεγα. Χιλιάδες επιστήμονες στην Ευρώπη, στην Αμερική, αλλά και εδώ στη χώρα μας.
Τι μας λείπει, λοιπόν; Μας λείπει το θεσμικό πλαίσιο και η αναγκαία χρηματοδότηση.
Αλλά ακόμη περισσότερο, θα έλεγα, μας λείπει η συνείδηση, η πολιτική βούληση, να σχεδιάσουμε και να υλοποιήσουμε σωστά αυτό το εγχείρημα.
Η πολιτεία πρέπει να διατυπώσει και να εφαρμόσει με συνέπεια ορισμένους βασικούς κανόνες, δηλαδή τι και πως το παρέχει, τη χρηματοδοτική πολιτική, τι αναμένει από τους ερευνητές, κριτήρια αποδοτικότητας.
Η πολιτεία πρέπει να διατυπώσει και να εφαρμόσει με συνέπεια ορισμένους βασικούς κανόνες, δηλαδή τι και πως το παρέχει, τη χρηματοδοτική πολιτική, τι αναμένει από τους ερευνητές, κριτήρια αποδοτικότητας.
Επίσης, πρέπει να συγκεντρώσει συστηματικά και αξιόπιστα στοιχεία που θα της επιτρέπουν να συνδέει τους παρεχόμενους πόρους με την αποδοτικότητα.
Τελευταία παρουσιάστηκε μια ευκαιρία συντονισμένης προσπάθειας στο χώρο του σχεδιασμού ενός νέου θεσμικού πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογία. Στόχος ήταν μια συνδυασμένη μεταρρύθμιση του ισχύοντος νομικού πλαισίου έρευνας ώστε η Ελλάδα το 2010 να πλησιάσει περίπου το 3% του Α.Ε.Π. σε δαπάνη.
Το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, κύριε Πρόεδρε, δεν αποτελεί κατά τη γνώμη μου, τον επιζητούμενο φορέα αλλαγής αυτής της πραγματικότητας που βιώνουμε σήμερα.
Βαπτίζουμε και πάλι μεταρρύθμιση ένα διεκπεραιωτικό εν πολλοίς νομοθέτημα, που ελάχιστα συμβάλλει στα ζητήματα της αναγκαίας εθνικής στρατηγικής για την έρευνα.
Βαπτίζουμε και πάλι μεταρρύθμιση ένα διεκπεραιωτικό εν πολλοίς νομοθέτημα, που ελάχιστα συμβάλλει στα ζητήματα της αναγκαίας εθνικής στρατηγικής για την έρευνα, την ενίσχυση της πανεπιστημιακής έρευνας, της δημιουργίας ενιαίου ερευνητικού χώρου, που θα συνενώσει τις δυνάμεις των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, των ερευνητικών κέντρων, της αξιοκρατίας, της ενθάρρυνσης νέων ερευνητών.
- Ειδικότερα, ο προτεινόμενος νόμος εν μέρει μόνο αφορά την εθνική πολιτική για την έρευνα, εφόσον δεν αποσαφηνίζει τους εθνικούς στόχους της έρευνας γενικά, ούτε και τους επιμέρους στόχους των ερευνητικών τομέων της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας.
- Kάθε άλλο παρά επιτυγχάνει την επιζητούμενη σήμερα και αναγκαία όπως πολύ καλά ξέρουν οι ασχολούμενοι με το ζήτημα, ενοποίηση του χώρου της έρευνας, τη συγκέντρωση πόρων, ανθρώπινων και οικονομικών, σύμφωνα με την πολιτική για τη συγκρότηση του ευρωπαϊκού χώρου για την έρευνα, εφόσον δεν προβλέπει ενιαίο θεσμικό πλαίσιο που να διέπει όλους τους ερευνητικούς φορείς της χώρας.
- Eν μέρει μόνο συμβάλλει στην αναβάθμιση και τον εξορθολογισμό του συστήματος διοίκησης και αξιοποίησης της έρευνας, εφόσον θεσπίζει ένα εξαιρετικά πολύπλοκο γραφειοκρατικό μηχανισμό, με ασαφείς αρμοδιότητες, πλήθος οργάνων και με διαδικασίες απροσδιόριστες, η περιγραφή και το περιεχόμενο των οποίων ως γνωστόν παραπέμπεται στο μέλλον με νέες νομοθετικές ρυθμίσεις.
- Τέλος, ο προτεινόμενος νόμος αντί να προτάξει την ανάπτυξη των υφισταμένων εθνικών ερευνητικών κέντρων και να τους αναγνωρίσει ένα σημαντικό ρόλο στη διαδικασία διαμόρφωσης ερευνητικής πολιτικής και ανάπτυξης, τα υποβαθμίζει καταργώντας μάλιστα την ιδιότητά τους ως εθνικών κέντρων.
O προτεινόμενος νόμος αντί να προτάξει την ανάπτυξη των υφισταμένων εθνικών ερευνητικών κέντρων και να τους αναγνωρίσει ένα σημαντικό ρόλο στη διαδικασία διαμόρφωσης ερευνητικής πολιτικής και ανάπτυξης, τα υποβαθμίζει.
Τι θα πρέπει να περιλαμβάνει, κατά τη γνώμη μου, το νομοσχέδιο;
- Οι δομές σχεδιασμού της έρευνας σε εθνικό επίπεδο πρέπει να παρουσιάζουν βιωσιμότητα και ευελιξία προσαρμογής στα καινούργια δεδομένα, στις νέες ανάγκες της χώρας. Σε ένα νομοσχέδιο για την έρευνα πρέπει να προβλέπονται όλοι οι φορείς που χρηματοδοτούν την έρευνα, παραδείγματος χάρη το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. Θα πρέπει να εντάξουν τα δικά τους κονδύλια για την έρευνα σε ανοιχτές και προσβάσιμες διαδικασίες χρηματοδότησης. Και εδώ το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας οφείλει να έχει πρωτεύοντα ρόλο στη διαχείριση της έρευνας.
- Θα πρέπει επίσης να δημιουργηθεί ένας κατάλληλος μηχανισμός παρακολούθησης και συλλογής στοιχείων της εθνικά διεξαγόμενης έρευνας απ’ όλους τους φορείς. Έχουμε ανάγκη από μια τέτοια βάση δεδομένων, η οποία θα αξιολογήσει συνολικά το εθνικό έργο, που συντελείται στη χώρα.
- Και τέλος, η οργάνωση των μηχανισμών της χρηματοδότησης της έρευνας από δημόσιες πηγές πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να βασίζεται σε θεματικές ενότητες. Για παράδειγμα η βασική έρευνα στις ανθρωπιστικές σπουδές, θα πρέπει να έχει ξεχωριστό μηχανισμό διάθεσης κονδυλίων και ξεχωριστό προϋπολογισμό. Το ίδιο θα πρέπει να ισχύει λόγου χάρη και στις βιοϊατρικές επιστήμες όσο και για τις θετικές κατευθύνσεις, φυσική, χημεία, μαθηματικά και γεωλογία.
Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.
