Ήρθε η ώρα για ένα εθνικό σχέδιο ασφάλειας τροφίμων
Άρθρο του Μιχάλη Χρυσοχοϊδη στην ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Η νέα διατροφική κρίση, η σημαντικότερη ίσως που έχει αντιμετωπίσει η χώρα μας τα τελευταία χρόνια από άποψη εύρους και επικινδυνότητας, απέδειξε πόσο ευάλωτο και διάτρητο είναι το ελληνικό σύστημα ασφάλειας τροφίμων. Ακόμα χειρότερα, κατέδειξε πόσο χαμηλά βρίσκεται στην ατζέντα της εγχώριας πολιτικής ηγεσίας η ασφάλεια τροφίμων, η δημόσια υγεία και η υπεύθυνη ενημέρωση της κοινής γνώμης κάθε φορά που προκύπτει μια αντίστοιχη κρίση. Δυστυχώς απέχουμε πολύ ακόμη από το να αναπτύξουμε ως χώρα καθολικές υπηρεσίες ποιότητας και ελέγχου στον διατροφικό τομέα.
H υπόθεση του επιμολυσμένου ηλιελαίου αναδεικνύει με πολύ γλαφυρό τρόπο όλες τις παθογένειες της (ανύπαρκτης επί της ουσίας) εθνικής πολιτικής τροφίμων.
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα ένα-ένα καθώς η υπόθεση του επιμολυσμένου ηλιελαίου αναδεικνύει με πολύ γλαφυρό τρόπο όλες τις παθογένειες της (ανύπαρκτης επί της ουσίας) εθνικής πολιτικής τροφίμων.
Η διασπορά μιας διατροφικής κρίσης σε μια ανοιχτή αγορά, όπως η ευρωπαϊκή, μπορεί να ξεσπάσει με ταχύτατους ρυθμούς. Γι’ αυτό και η ασφάλεια τροφίμων αποτελεί μια από τις κορυφαίες κοινοτικές προτεραιότητες με εκτενή νομοθεσία, αυστηρούς ελέγχους, και ένα πανευρωπαϊκό σύστημα καθημερινής ενημέρωσης των χωρών μελών για κάθε πιθανή κρίση.
Η ελληνική πραγματικότητα αντιθέτως υστερεί σημαντικά, με κορυφαία προβλήματα το δαιδαλώδες και συγκεχυμένο νομοθετικό πλαίσιο, την πολυδιάσπαση των ελεγκτικών αρχών, και την απουσία ενός σύγχρονου και ενιαίου συστήματος διαχείρισης διατροφικών κρίσεων που να λειτουργεί σε άμεση και στενή συνεργασία με τις ευρωπαϊκές αρχές.
Το σήμα υπήρχε απο τις 23/4, όμως ουδείς μπήκε στον κόπο να το αξιολογήσει εγκαίρως, ως όφειλε, λόγω των ασαφών και επικαλυπτόμενων αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΦΕΤ και Γενικού Χημείου του Κράτους.
Η καθυστερημένη κατά 2 εβδομάδες κινητοποίηση των ελληνικών αρχών σε σχέση με το ευρωπαϊκό σήμα alert που εκδόθηκε στις 23/4 για το επιμολυσμένο ηλιέλαιο είναι ενδεικτική της παράλυσης που προκαλεί η πολυδιάσπαση. Το σήμα υπήρχε, όμως ουδείς μπήκε στον κόπο να το αξιολογήσει εγκαίρως, ως όφειλε, λόγω των ασαφών και επικαλυπτόμενων αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΦΕΤ και Γενικού Χημείου του Κράτους.
Τα πράγματα θα ήταν επίσης πολύ καλύτερα για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και πρωτίστως για τη δημόσια υγεία, αν η κυβέρνηση είχε φροντίσει να θέσει σε εφαρμογή ένα σύστημα διαχείρισης διατροφικών κρίσεων, όπως ορίζει ο σχετικός κανονισμός περί ασφάλειας τροφίμων (178/2002) που έχει μεν ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο το 2006 χωρίς επί της ουσίας να εφαρμοστεί από τότε.
Είναι αυτονόητο πως για την επιτυχή αντιμετώπιση των διατροφικών κρίσεων και γενικότερα για την αποτελεσματική διαχείριση των κρίσεων είναι απαραίτητο οι ελεγκτικοί μηχανισμοί να συνεργάζονται και να επικοινωνούν με ταχύτητα. Πώς να συμβεί όμως αυτό όταν οι μηχανισμοί αυτοί ανήκουν σε 4 διαφορετικά υπουργεία; Οι ελεγκτές περιβάλλοντος, οι ελεγκτές του ΕΦΕΤ ή των νομαρχιών, το Γενικό Χημείο του Κράτους και οι κτηνίατροι επιτελούν το ίδιο έργο αλλά λογοδοτούν σε διαφορετικά Υπουργεία. Συνεπώς ο συντονισμός είναι ανύπαρκτος.
Οι ελεγκτές περιβάλλοντος, οι ελεγκτές του ΕΦΕΤ ή των νομαρχιών, το Γενικό Χημείο του Κράτους και οι κτηνίατροι λογοδοτούν σε διαφορετικά Υπουργεία.
Ακούμε επίσης την κυβέρνηση να επιρρίπτει ευθύνες στις αρχές διότι δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στις αυξημένες απαιτήσεις του ρόλου τους αλλά και της εισαγόμενης διατροφικής κρίσης.
Τι να πει τότε κανείς για τις δικές της επιδόσεις όταν επί 4 χρόνια δεν έχει κάνει το παραμικρό για τον αναγκαίο ορθολογισμό του συστήματος ασφάλειας τροφίμων, την εναρμόνιση, απλοποίηση και εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας και βεβαίως την αναγκαία αύξηση της χρηματοδότησης προς τους εμπλεκόμενους φορείς;
Πως περιμένουμε ο ΕΦΕΤ να επιτελέσει το ρόλο του όταν από τις 570 οργανικές θέσεις που προβλέπει ο ιδρυτικός του νόμος έχουν καλυφθεί λόγω έλλειψης χρηματοδότησης μόλις οι 200; Ή όταν από τις 13 περιφερειακές διευθύνσεις που χρειάζεται για να λειτουργήσει επαρκώς διαθέτει μόλις 5, οι οποίες συμπωματικά συστάθηκαν πριν το 2004;
Eίναι ζήτημα άμεσης προτεραιότητας για την συντεταγμένη πολιτεία να ενοποιηθούν όλοι οι ελεγκτικοί μηχανισμοί υπό την ίδια σκέπη
Σε κάθε περίπτωση είναι ζήτημα άμεσης προτεραιότητας για την συντεταγμένη πολιτεία να ενοποιηθούν όλοι οι ελεγκτικοί μηχανισμοί υπό την ίδια σκέπη και να στελεχωθούν κατάλληλα με πλήρη επανασχεδιασμό της ελεγκτικής πολιτικής στην κατεύθυνση ενός συνολικότερου εθνικού σχεδίου ασφάλειας τροφίμων. Επιτακτική είναι η ανάγκη στον πυρήνα αυτού του σχεδίου να τοποθετηθεί ο ΕΦΕΤ με ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του ως κεντρικής αρμόδιας συντονιστικής αρχής όλων των υπόλοιπων ελεγκτικών μηχανισμών. Μέχρι να γίνει αυτό, η διαχείριση των κρίσεων είναι και θα παραμείνει ελλιπής και ο κίνδυνος για τη Δημόσια Υγεία μεγάλος.
