ΑΠΕ: Καλλιεργώντας Ρεαλιστικές Αναπτυξιακές Προσδοκίες
Άρθρο στην ελληνική έκδοση του περιοδικού ECONOMIST για την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Τα τελευταία χρόνια έχει εδραιωθεί η άποψη ότι οδεύουμε αναπόφευκτα προς μια παγκόσμια οικονομία χαμηλών εκπομπών ρύπων. Οι τιμές των υγρών καύσιμων βρίσκονται στα ύψη, η κλιματική αλλαγή και το φαινόμενο του θερμοκηπίου απειλούν το τρόπο ζωής μας, τα υβριδικά οχήματα και οι ανανεώσιμες πήγες ενέργειες (ΑΠΕ) έχουν μπει για τα καλά στο λεξιλόγιο μας. Πολλοί αναλυτές μάλιστα οραματίζονται μια τεχνολογική επανάσταση βασισμένη σε φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες και εφαρμογές.
Παραμένω δύσπιστος. Τα επόμενα χρόνια, δυστυχώς, δεν πρόκειται να βιώσουμε τη «πράσινη» επανάσταση που οραματίζονται πολλοί. Για να ευοδωθεί αυτό το σενάριο στο άμεσο μέλλον θα έπρεπε σήμερα
α) η ανθρωπότητα να επενδύει γενναία σε νέες τεχνολογίες, πράγμα που δεν συμβαίνει, και
β) να είμαστε έτοιμοι να απαρνηθούμε τα ορυκτά καύσιμα, μια ανεδαφική πρόταση δεδομένου του τεράστιου συνεπαγόμενου κόστους. Δυστυχώς, ακόμα και στο περιβάλλον, αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι όπως λένε και οι αγγλοσάξονες “money talks”.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι μια δυναμική και ανθηρή αγορά εναλλακτικών μορφών ενέργειας με έμφαση στις ΑΠΕ δεν πρόκειται να πάρει σάρκα και οστά. Η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης, οι υποχρεώσεις των εθνικών οικονομιών όπως προκύπτουν από το πρωτόκολλο του Κιότο αλλά και οι δυσθεώρητες τιμές των υγρών καύσιμων είναι από μόνες τους ικανές συνθήκες για τη δημιουργία αλλά και τη συντήρηση των σχετικών αγορών προϊόντων και υπηρεσιών.
Οι αναπτυξιακές προοπτικές του τομέα των ΑΠΕ είναι ελκυστικές. Ο τομέας των πράσινων τεχνολογιών είναι ένας από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους στην παγκόσμια οικονομία. Εκτιμάται ότι η ηλιακή ενέργεια μέσα στην επόμενη δεκαετία θα συγκροτήσει μια αγορά αξίας $69 δισ. (το 2007 είχε αξία $16 δισ.) και η αιολική ενέργεια μια αγορά αξίας $61 δισ. (το 2007 είχε αξία $18 δισ.).
Η Ευρώπη αποτελεί τη μεγαλύτερη αγορά αιολικής ενέργειας στον κόσμο καλύπτοντας το 75% της δυναμικότητας της παγκόσμιας αγοράς. Η αγορά αιολικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 32% το έτος που μας πέρασε. Επτά από τις 10 μεγαλύτερες επενδύσεις σε αιολική ενέργεια βρίσκονται στην Ευρώπη (Γερμανία, Ισπανία, Δανία, Ιταλία, Ην. Βασίλειο, Πορτογαλία, Γαλλία). Μέσα σε μία εικοσαετία, με τη βοήθεια της τεχνολογικής προόδου, η ηλεκτροπαραγωγή από ανεμογεννήτριες εκατονταπλασιάστηκε και το κόστος μειώθηκε κατά 50%.
Πρέπει να ήμαστε ρεαλιστές: η Ελλάδα δεν πρόκειται να μεταμορφωθεί στη Silicon valley των ΑΠΕ αλλά ούτε και να εγκαταλείψει εντελώς τα ορυκτά καύσιμα. Αυτό που μπορεί να κάνει όμως σχετικά εύκολα είναι να εξασφαλίσει την έγκαιρη είσοδο της σε ένα νέο πεδίο οικονομικής δραστηριότητας εκμεταλλευόμενη τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα δηλαδή τους φυσικούς της πόρους και την εσωτερική της αγορά.
Η χώρα μας έχει την τύχη να έχει πρόσβαση σε ανεξάντλητους φυσικούς πόρους με τη μορφή αιολικής, ηλιακής αλλά και γεωθερμικής ενεργείας. Ταυτόχρονα, έχει και μια εσωτερική αγορά που έχει αποδείξει ότι ξέρει να εκμεταλλεύεται τις ευκαιρίες όταν αυτές είναι πραγματικά συμφέρουσες, όπως το έκανε τη δεκαετία του ’80 με τους ηλιακούς θερμοσίφωνες.
Είναι όλα ρόδινα λοιπόν; Κάθε άλλο. Οι φυσικοί πόροι δεν αρκούν από μόνοι τους. Όπως δεν αρκεί και η ζήτηση από την εσωτερική αγορά για να καλύψει το έλλειμμα δημοσίων πολιτικών.
Η παρούσα κατάσταση των ΑΠΕ στη χώρα μας είναι απογοητευτική. Μέσα σε ολόκληρο το 2007 εγκαταστήσαμε μόνο 125 MW αιολικών πάρκων, όταν στο ίδιο αυτό χρονικό διάστημα στην Ισπανία εγκαταστάθηκαν 3.522 MW. Με τους σημερινούς ρυθμούς εγκατάστασης αιολικών πάρκων στη χώρα μας θα χρειαστούμε πάνω από 50 χρόνια για να φθάσουμε το δεσμευτικό μας στόχο του 2020. Ταυτόχρονα, από την 6η θέση παγκοσμίως στην αιολική ενέργεια, που κατείχαμε στις αρχές του 2004, κατρακυλήσαμε στη 13η θέση, και από την 8η θέση παγκοσμίως συνολικά στις ΑΠΕ, στη 14η (όσον αφορά τις αναπτυξιακές προοπτικές των ΑΠΕ).
Όταν αδυνατούμε να κατακτήσουμε την εσωτερική αγορά πως θα καταφέρουμε να επεκταθούμε σε άλλες αγορές; Ο τομέας των ΑΠΕ δεν χρειάζεται την προστασία του κράτους. Αυτό που χρειάζεται είναι η εξασφάλιση ενός εύρυθμου ρυθμιστικού και κανονιστικού πλαισίου έτσι ώστε να μπορέσει να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες που δημιουργούνται.
Ειδικότερα αποτελεί επιτακτική ανάγκη σήμερα η θεσμοθέτηση του ειδικού πλαισίου χωροταξικού σχεδιασμού και αειφόρου ανάπτυξης για έργα ΑΠΕ. Το Ειδικό αυτό Πλαίσιο θα πρέπει να αποτελεί ένα εύχρηστο εργαλείο, το οποίο με ρεαλιστικά κριτήρια και συναφή διαγράμματα θα περιγράφει τα της χωροθέτησης των ΑΠΕ, και κυρίως τις περιοχές εκείνες στις οποίες ΔΕΝ θα επιτρέπεται η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ.
Ταυτόχρονα, απαιτείται η αναδιοργάνωση του ρυθμιστικού πλαισίου αδειοδότησης έτσι ώστε να απλοποιηθεί η σημερινή δαιδαλώδης διαδικασία. Καθοριστική συμβολή στην απλοποίηση της διαδικασίας θα μπορούσε να έχει η ίδρυση και λειτουργία στην έδρα κάθε Περιφέρειας ενός φορέα αδειοδότησης έργων ΑΠΕ, εν είδει ενεργειακού ΚΕΠ.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την οποιαδήποτε περαιτέρω προώθηση των ΑΠΕ στη χώρα μας είναι η άμεση υλοποίηση των αναγκαίων έργων υποδομής, και κυρίως η ενίσχυση των ηλεκτρικών δικτύων, τα οποία αδυνατούν σήμερα να απορροφήσουν την ενέργεια που παράγεται.
Τέλος πρέπει να δοθούν ισχυρά κίνητρα, προς τρεις στρατηγικής προτεραιότητας κατευθύνσεις: α) την ίδρυση μονάδων παραγωγής εξοπλισμού ΑΠΕ (ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά panels, κ.α. β) την έρευνα και ανάπτυξη εγχώριας τεχνολογίας ΑΠΕ, ιδιαίτερα μέσω συμπράξεων ΑΕΙ/ΤΕΙ με ελληνικές βιομηχανίες, και γ) την υλοποίηση εμπορικών εφαρμογών ΑΠΕ αυξημένης τοπικής σημασίας, όπως υβριδικών συστημάτων ΑΠΕ για την ηλεκτροδότηση μικρών νησιών.
Η πράσινη οικονομία λοιπόν αποτελεί ένα κρίσιμο στοίχημα, μια πρόκληση και μια νέα προοπτική για την ανάδειξη νέων επιχειρηματιών και επιχειρήσεων, για τη διαμόρφωση μιας νέας αγοράς και μιας νέας εμπορευματικής δυναμικής. Σε αυτό το «νέο μεγάλο παιχνίδι» η Ελλάδα δεν πρέπει να μείνει απέξω.
