Δράσεις και στρατηγικές για ασφαλέστερο ευρωπαϊκό οδικό δίκτυο

Ομιλία Υπουργού ΥΠΟΜΕΔΙ Μ. Χρυσοχοΐδη στο Άτυπο Συμβούλιο των Υπουργών Μεταφορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ζάππειο

Εξοχότατε κύριε Πρόεδρε της Ελληνικής Δημοκρατίας, Αντιπρόεδρε της Επιτροπής κύριε Κάλλας, κύριοι Συνάδελφοι, εκλεκτοί προσκεκλημένοι,

Σας καλωσορίζω όλους στην Άτυπη Σύνοδο των Υπουργών Μεταφορών, που πραγματοποιείται στην Αθήνα, στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και το οποίο είναι αφιερωμένο στην Οδική Ασφάλεια, τις υφιστάμενες προκλήσεις για ασφαλείς οδικές υποδομές και για την επίτευξη του οράματος του μηδενισμού των θανάτων στους δρόμους μας.

Είναι κοινά αποδεκτό, πως

οι μεταφορές αποτελούν μοχλό ανάπτυξης, κινητήριο δύναμη για την αποδέσμευση της εντροπίας περιοχών, περιφερειών, χωρών και κοινωνιών, με ουσιαστική συνεισφορά στην παραγωγική διαδικασία, στην απασχόληση και συνολικά στην οικονομική δραστηριότητα.

Η ανάπτυξη των συγκοινωνιακών δικτύων δημιουργούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις, για την εγκατάσταση χρήσεων γης σε περιοχές αναξιοποίητες, απομονωμένες δημιουργώντας έτσι προοπτικές ευημερίας και ολοκλήρωσης.

Παράλληλα όμως, τα συγκοινωνιακά δίκτυα και οι ροές τους, αυτό, δηλαδή, που απαρτίζει το σύστημα μεταφορών, αποτελούν κι εκείνον τον μηχανισμό, που φορτίζει το ανθρωπογενές περιβάλλον με πιέσεις, δυσάρεστες επιδράσεις, επιβάλουν εξωτερικά κόστη, που η διαχείριση και αντιμετώπισή τους αποτελούν και την ουσιαστική και ουσιώδη πρόκληση, τόσο για την Ευρωπαϊκή, όσο και για τις Εθνικές πολιτικές μεταφορών.

Προς ένα νέο όραμα για τις μεταφορές, ένα όραμα που θα βασίζεται στην ολοκλήρωση σύγχρονων και διασυνδεόμενων δικτύων, περιβαλλοντικά φιλικών, η ασφάλεια στις μετακινήσεις είναι σαφές ότι κατέχει κεντροβαρικό ρόλο. Στην κατεύθυνση αυτή επιστρατεύονται και συστρατεύονται όλοι: γνώση, επιστήμη, πολιτικές, τεχνολογία, έρευνα, καινοτομία, τεχνοκράτες, πολίτες και πολιτικοί.

Άλλωστε, με την ενεργοποίηση αυτού του έμψυχου δυναμικού και την αξιοποίηση αυτών των εργαλείων καταφέραμε να μεταβούμε στις συζητήσεις και τις διερευνήσεις μας από το στάδιο της οδικής υποδομής και του οχήματος, στην εποχή της έξυπνης υποδομής και του έξυπνου οχήματος.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό, να εστιαστούμε στην οδική ασφάλεια και ιδιαίτερα, στο πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή μπορεί και πρέπει να βελτιωθεί, να προαχθεί, να αξιολογηθεί και επανεξετασθεί με τη βοήθεια στρατηγικών, πολιτικών και μέσων, στο απαιτητικό περιβάλλον που διαμορφώνει η κρίσιμη οικονομική συγκυρία για τις χώρες, αλλά και ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αναφέρθηκα στην αρχή στην αναπτυξιακή διάσταση των μεταφορών, μια διάσταση που υλοποιείται περισσότερο απτά και κατανοητά για τους πολίτες από τις οδικές μεταφορές, από τις μεταφορές που προσφέρουν εξυπηρέτηση από πόρτα σε πόρτα (door to door service) και που ταυτόχρονα επιβαρύνουν τις κοινωνίες με ένα τραγικό κόστος.

Τα τροχαία ατυχήματα εκτιμάται διεθνώς, ότι αποτελούν την τρίτη αιτία θανάτου. Σ’ αυτό το φόρο αίματος προσμετράτε οδύνη και κοινωνικό κόστος πολλαπλάσιο από κάθε άλλη αιτία, καθώς τα θύματα των τροχών είναι κατά κανόνα άτομα παραγωγικά, υγιή, ζωντανά και δραστήρια. Με άλλα λόγια, μία άτυχη στιγμή είναι ικανή να κόψει το νήμα της ζωής και να ανατρέψει ή να σημαδέψει ζωές περισσότερων συνανθρώπων μας, είτε σε μόνιμη βάση, είτε για κάποιο χρονικό διάστημα.

Παρά το γεγονός, ότι γίνονται συστηματικές προσπάθειες στην κατεύθυνση της προαγωγής της οδικής ασφάλειας, μέσα από τεχνοκρατικές προσεγγίσεις,  που στοχεύουν στο τρίπτυχο «υποδομή – όχημα – οδηγός», αλλά και από πολιτικές στοχοθεσίες και στοχευμένες δράσεις, οι αριθμοί εξακολουθούν να ευημερούν και οι άνθρωποι να δυστυχούν. Βελτίωση σαφώς και έχει επιτευχθεί, απέχουμε όμως ακόμη από τους στόχους και τα θέλω μας.

Δεν έχει νόημα αγαπητοί συνάδελφοι να αναφερθώ περισσότερο στις στατιστικές, που όλοι γνωρίζουμε, ούτε να αναφερθώ περαιτέρω στο γεγονός, ότι πρόκειται για κοινωνική μάστιγα ή λαίλαπα, που πλήττει τον παραγωγικό ιστό της κοινωνίας μας. Φιλοδοξώ όμως, μέσα από τις εργασίες της τρέχουσας άτυπης συνεδρίασης του Συμβουλίου Υπουργών Μεταφορών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνεισφέρουμε στη μετάβαση από τα λόγια στις πράξεις, να καταφέρουμε να σκιαγραφήσουμε και να προσδιορίσουμε ένα νέο πλαίσιο, μια επικαιροποιημένη δέσμη στρατηγικών συμπερασμάτων, που θα τροφοδοτήσουν πολιτικές και πρακτικές για ουσιαστική προσέγγιση των κοινών μας στόχων.

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΥΠΟΜΕΔΙ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ

Αγαπητοί συνάδελφοι, μετά τις πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις των ομιλητών, πλέον περνάμε στη συζήτηση μας γύρω από τις προκλήσεις, που έχουμε να αντιμετωπίσουμε, στον τομέα της οδικής ασφάλειας, όπως αυτές περιγράφονται και στο σχετικό έγγραφο εργασίας και επί της βάσης των τριών ερωτήσεων που τίθενται.

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας είναι οι δράσεις, που μπορούμε να αναλάβουμε και οι στρατηγικές που χρειάζεται να διαμορφώσουμε, για να γίνει ασφαλέστερο το οδικό δίκτυο της Ευρώπης. Είναι κοινά αποδεκτό, πως οι προσπάθειες για τη βελτίωση των επιπέδων οδικής ασφάλειας είναι μια σύνθετη διαδικασία, που διέρχεται από πολλά επίπεδα: εκπαίδευση σε όλα τα στάδια της ζωής του ενεργού πολίτη, αφύπνιση συνειδήσεων μέσα από ειδικές εκστρατείες αφύπνισης του κοινού και μεταβολή της οδηγικής συμπεριφοράς, προσδιορισμός, θέσπιση και επιβολή του κατάλληλου ρυθμιστικού και κανονιστικού πλαισίου για την αποφυγή και αντιμετώπιση της παραβατικότητας, με τρόπο ενιαίο και δίκαιο για όλους τους πολίτες και μετακινούμενους στους ευρωπαϊκούς δρόμους.

Ιδιαίτερη σημασία χρειάζεται να δώσουμε στις υφιστάμενες δομές, να τις αξιολογήσουμε και να εξετάσουμε τη σκοπιμότητα, αναγκαιότητα, χρησιμότητα και εφικτότητα δημιουργίας νέων θεσμικών προτύπων και δομών, μέσα από τη συλλογικότητα και τη συνεργατικότητα κρατών μελών και ευρωπαϊκής ένωσης. Πάντα βέβαια, σεβόμενοι το πλαίσιο της αναλογικότητας και επικουρικότητας των δράσεων.

Παράλληλα, σε όρους υποδομών, μέτρα διαχείρισης της κυκλοφορίας, ορθολογικού σχεδιασμού των νέων υποδομών και συντήρησης αυτών σε όρους σήμανσης, σηματοδότησης, φωτισμού, χρήσης νέων τεχνολογιών και εν γένει κατασκευής, μπορούν να αποδώσουν στην κατεύθυνση του επιθυμητού αποτελέσματος, στη δημιουργία ασφαλούς υποδομής, στη διαμόρφωση συγχωρητικής υποδομής (forgiving infrastructure). Μάλιστα, αυτό βελτιστοποιείται, όταν συνδυάζεται με οχήματα νέας γενιάς, εξοπλισμένα με σύγχρονα συστήματα πέδησης, ενεργητικής και παθητικής ασφάλειας, ικανά να συνεργαστούν αποτελεσματικά με το εξωτερικό περιβάλλον, με το περιβάλλον της οδού.

Είναι σαφές, πως η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν σημειώσει ουσιαστικά βήματα στην κατεύθυνση της βελτίωσης της οδικής ασφάλειας, χωρίς αυτό να σημαίνει, ότι ελαττώνονται οι απαιτήσεις μας από τον τομέα της έρευνας για τα επόμενα χρόνια. Νέα υλικά, νέου τύπου οχήματα, σύγχρονα συστήματα εξοπλισμού της υποδομής, τεχνικές και καινοτομίες παραμένουν το ζητούμενο.

Ωστόσο, απαιτούνται και οι κατάλληλοι μηχανισμοί υλοποίησης και αναφέρομαι κυρίως, στα χρηματοδοτικά εργαλεία. Τα διαρθρωτικά ταμεία, ο μηχανισμός για τη διασύνδεση της Ευρώπης – CEF (Connecting Europe Facility), σαφώς στοχεύουν στη βελτίωση των οδικών υποδομών σε όρους ασφάλειας. Ο Ορίζοντας 2020 ενισχύει την έρευνα για τα δικά μας ζητούμενα. Σε κάθε περίπτωση όμως, χρειάζεται να προβληματιστούμε σε δύο κατευθύνσεις: στο πώς η χρήση των διαθέσιμων πόρων για τους σκοπούς μας θα βελτιστοποιηθεί, αλλά και στο αν επαρκούν και πώς μπορούν να καλυφθούν κενά.