Εδώ και δύο χρόνια, η Ελλάδα βιώνει μια πρωτοφανή για τα μεταπολεμικά δεδομένα οικονομική κρίση. Το σημερινό αδιέξοδο προκλήθηκε από τη διεθνή χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2008, πήρε όμως τεράστιες διαστάσεις επειδή η χώρα βρέθηκε ταυτόχρονα εκτεθειμένη στα δίδυμα ελλείμματα του χρέους και της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Και τα δύο αυτά μέτωπα γνώρισαν μια πρωτοφανή, εγκληματική σχεδόν, επιδείνωση τη διετία 2008-2009 με συνέπεια να σπάσει το φράγμα της διαχειρίσιμης αντοχής της οικονομίας.
Οι ιστορικές ευθύνες της προηγούμενης κυβέρνησης κολοσσιαίες, αλλά και οι αστοχίες του ΠΑΣΟΚ τα τελευταία δύο χρόνια υπαρκτές.
Καταρχάς, όπως άλλωστε συνέβη με την πλειονότητα του πολιτικού κόσμου σε Ελλάδα και Ευρώπη, αιφνιδιαστήκαμε από το μέγεθος και το εύρος της κρίσης με αποτέλεσμα να έχουμε ελλιπή προετοιμασία για την αντιμετώπισή της. Βρεθήκαμε στη δίνη του κυκλώνα χωρίς εναλλακτικά σχέδια για τη διαχείριση του χρέους, με μια ατζέντα η οποία εύκολα υπερδιόγκωσε αρνητικά στερεότυπα της χώρας στο εξωτερικό και όχι όσα με κόπο οικοδομήσαμε μεταπολεμικά και τα οποία κατέστησαν τη χώρα μια ευημερούσα σταθερή δημοκρατία με ισχυρές παραδόσεις στην ελεύθερη οικονομία σε μια γειτονιά γενικότερης ανασφάλειας και αστάθειας. Γίναμε έτσι εύκολο θύμα των αγορών και στόχος των εθνικών λαϊκισμών ανά την Ευρώπη.
Τελικά, αυτό που όλες οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου αργήσαμε να συνειδητοποιήσουμε, και πολλοί δυστυχώς δεν έχουν συνειδητοποιήσει ακόμα, είναι ότι η κρίση σήμερα είναι βαθιά, γιατί είναι συστημική και δομική. Δεν απορρέει από τα οξυμένα ή όχι αντανακλαστικά της κυβέρνησης στις οποίας τα χέρια έσκασε. Δεν τρέφεται μόνο από τα παγκόσμια προβλήματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ούτε αναδεικνύει απλά τα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης. Έρχεται από μακριά. Γεννήθηκε από το μοντέλο της εύκολης και ρηχής ανάπτυξης που κυριάρχησε στα χρόνια της μεταπολίτευσης. Δυναμώνει σα χιονοστιβάδα από τις διαχρονικές παθογένειες της ελληνικής οικονομίας. Αμφισβητεί έτσι τα θεμέλια του κράτους που δημιουργήσαμε στην σύγχρονη Ελλάδα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μην έχοντας αποδεχτεί και προετοιμαστεί κατάλληλα όλα αυτά τα χρόνια να αντιμετωπίσουμε τις νέες συνθήκες ανταγωνισμού και κατανομής ισχύος στον παγκόσμιο οικονομικό χάρτη, εξελίξεις που προκάλεσε η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, επιτρέψαμε να απαξιωθεί και τελικά να χαθεί η έννοια της παραγωγής και της πραγματικής οικονομίας. Μαζί χάθηκε και η αξία της εργασίας, δίνοντας τη θέση της στην «απασχόληση» και την «απασχολησιμότητα» στο πλαίσιο μιας εικονικής οικονομίας, καθώς και μίας χαλαρής μαζικής κοινωνίας της κατανάλωσης στην οποία κυριάρχησε ο υλικός ευδαιμονισμός.
Ανατρέχοντας στα θεμελιώδη οικονομικά δεδομένα της εύκολης και ρηχής ανάπτυξης μπορεί κανείς να δει ότι φτιάξαμε ένα μη βιώσιμο αναπτυξιακό πρότυπο πουκατά τα ¾ βασίστηκε πρωτίστως στην ιδιωτική και δημόσια κατανάλωση και ελάχιστα στην παραγωγή. Μια κατανάλωση η οποία με τη σειρά της τροφοδοτήθηκε από την υπερχρέωση, η οποία στην περίπτωση του Δημοσίου διοχετεύτηκε σε ευκαιριακά επιδόματα κι επιδοτήσεις, σε βάρος επενδύσεων που θα οδηγούσαν σε μια πιο παραγωγική και δυναμική οικονομία.
Έτσι, εξηγείται το πώς από πρωταθλητές της ανάπτυξης στην Ευρώπη το 2006, φτάσαμε στο χείλος του γκρεμού το 2009, κι αναγκαστήκαμε να μπούμε σε διεθνή επιτήρηση για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε τη χρηματοδότηση των στοιχειωδών αναγκών της χώρας: αναπτυσσόμασταν σε συνθήκες εικονικής πραγματικότητας.
Είναι λοιπόν προφανές, ότι η κρίση χρέους στην οποία βρίσκεται σήμερα παγιδευμένη η χώρα δεν προήλθε από μια μοιραία εξέλιξη των πραγμάτων, από συνομωσίες των αγορών σε βάρος της Ελλάδας ή απλά και μόνο από άστοχους κυβερνητικούς χειρισμούς. Ούτε βέβαια διαιωνίζεται λόγω ακραίων συντεχνιακών αντιδράσεων.
Σαφώς και η δημοκρατία πρέπει να λειτουργήσει σε όλες τις παραμέτρους και να λειτουργήσει και στον τομέα της εσωτερικής ασφάλειας, της τάξης και της διαφύλαξης της κοινωνικής ειρήνης. Όμως, ας μην ξεχνάμε ότι ο θυμός και η διαμαρτυρία του λαού δεν σχετίζεται με τις εγωιστικές και βίαιες διεκδικήσεις των συντεχνιών, αλλά με τον πόνο και τη δυστυχία που βιώνει ο κάθε πολίτης καθημερινά λόγω της ανατροπής του προγραμματισμού ζωής. Διογκώνεται μάλιστα από το αίσθημα κατάφωρης αδικίας που του προκαλεί η σύγκριση των δικών του θυσιών με την πραγματικότητα μιας συνεχιζόμενης παρουσίας εγωιστικών συμφερόντων σε όλο το φάσμα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής: αυτών που φοροδιαφεύγουν μονίμως, αυτών που παραοικονομούν ασύστολα, αυτών που δεν επενδύουν, αυτών που έχουν βγάλει τα λεφτά τους έξω από τη χώρα και πλέον ασκούν κριτική έχοντας ποντάρει στη χρεοκοπία, αυτών που διασώζονται με κρατικό χρήμα όμως δεν παρέχουν ρευστότητα στις επιχειρήσεις, αυτών που εγκληματούν και κυκλοφορούν ελεύθεροι. Όλων όσων έθρεψαν και αύξησαν τη φούσκα της παραοικονομίας όλα αυτά τα χρόνια.
Η προοπτική λοιπόν και η πραγματική διέξοδος σήμερα βρίσκεται σε τρεις απλές λέξεις: ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας. Σε ένα τρίπτυχο: Παραγωγή, Ανταγωνιστικότητα, Εξωστρέφεια.
Το ΠΑΣΟΚ, κυβέρνηση, κόμμα και κοινωνικές δυνάμεις της παράταξης, πρέπει να ταυτιστεί μ’ ένα ξεκάθαρο σχέδιο για την αναστήλωση της πραγματικής οικονομίας. Έχοντας υπηρετήσει όλα αυτά τα χρόνια σημαντικές πολιτικές αναδιανομής υπέρ της κοινωνίας, οφείλουμε σήμερα να αντιληφθούμε ότι η μέγιστη αξία που πρέπει να αποκαταστήσουμε είναι η εργασία που δημιουργείται μέσα στην παραγωγική, πραγματική οικονομία. Εκεί είναι που πρέπει να αναζητήσουμε τις νέες κοινωνικές πρωτοπορίες οι οποίες θα μπολιάσουν την παράταξη με νέες ιδέες, ανανεώνοντας την και στελεχιακά.
Το σημερινό προοδευτικό μήνυμα είναι απλό: η Ελλάδα για να ανακάμψει πρέπει να επιστρέψει από την εικονική οικονομική πραγματικότητα, όπου ήταν όλα αυτά τα χρόνια, στην πραγματική οικονομία. Πρέπει να ξαναφτιάξουμε στον τόπο παραγωγή, παραγωγικότητα. Να ξαναφτιάξουμε την οικονομία μας ανταγωνιστική και εξαγωγική.
Σε δυόμιση με τρία χρόνια από σήμερα μπορούμε να κερδίσουμε πίσω τα 30 δις που χάνουμε από τη δημοσιονομική προσαρμογή, αντικαθιστώντας τα με επενδύσεις στον τομέα της πραγματικής όμως οικονομίας, της πραγματικής εργασίας, της πραγματικής ανταγωνιστικότητας.
Δεν πρόκειται για θαύμα, αλλά για τη μόνη υπαρκτή, όμως ρεαλιστική και δίκαιη, δυνατότητα που έχουμε στη διάθεσή μας να ανακάμψουμε. Αυτή τη στιγμή οι εξαγωγές προϊόντων έχουν φτάσει τα 20 δισεκατομμύρια ευρώ, περίπου το 10% του ΑΕΠ σημειώνοντας ιστορικό ρεκόρ. Το 2014, σε δύο χρόνια από τώρα θα έχουν προσεγγίσει το 14%, περίπου 30 δισεκατομμύρια ευρώ, λαμβάνοντας τη θέση βασικού οδηγού της ανάκαμψης.
Αναμφίβολα, ο δρόμος της ανάκαμψης είναι γεμάτος εμπόδια και δυσκολίες. Η πορεία στο μέλλον θα εξαρτηθεί τελικά κι από το κατά πόσο η Ευρώπη θα λάβει αποφάσεις που σταθεροποιούν το γενικό μακροοικονομικό περιβάλλον. Σε κάθε περίπτωση αυτό που είναι βέβαιο, είναι ότι απαιτείται πολύ δουλειά και προσήλωση στο στόχο. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι μ’ ένα ιστορικό, σαρωτικό κύμα αλλαγών. Προοπτική και διέξοδος όμως υπάρχει. Αρκεί να επικεντρώσουμε τις δυνάμεις μας στην οικοδόμηση ενός νέου μοντέλου ανάπτυξης με έμφαση στην πραγματική οικονομία, και να προσπαθήσουμε έτσι όλοι μαζί να διώξουμε την καταχνιά και την ομίχλη που υπάρχει στην ψυχή των ανθρώπων και στο συναίσθημά μας.
Απαιτείται γι’ αυτό μια πανεθνική κινητοποίηση γύρω από ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Μια νέα εθνική κοινωνική συμφωνία. Το ΠΑΣΟΚ εδώ μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο. Η οριστική έξοδος από το τούνελ είναι αποκλειστικά δική μας εθνική υπόθεση και ευθύνη. Είναι συνάρτηση της ικανότητας όλων μας να συνεγείρουμε την ιστορική συλλογική μας ταυτότητα στην οποία εγγράφεται μία απίστευτη δύναμη για αναστήλωση, ανασυγκρότηση και ανάπτυξη. Η εθνική αυτογνωσία και η συναντίληψη για το μέλλον της χώρας από όλους, κόμματα, συνδικάτα, επιχειρήσεις, κοινωνικές οργανώσεις, και βέβαια τους πολίτες μπορούν να μας οδηγήσουν μπροστά.